صنعت شیرینی و شکلات ایران، که شامل تولیدکنندگان برجسته بیسکوئیت و ویفر نیز میشود، جایگاه ویژهای در صنایع غذایی کشور دارد. این صنعت با ارزش افزوده بالا، ارزآوری قابل توجه و اشتغالزایی برای حدود 65 هزار نفر به طور مستقیم، اهمیت بسزایی در اقتصاد دارد. تولیدکنندگان بیسکوئیت و ویفر در ایران با بهرهگیری از فناوریهای نوین و افزایش کیفیت محصولات، توانستهاند سهم قابل توجهی از بازار داخلی را به خود اختصاص دهند. همچنین، تولید ویفر، بیسکوئیت، محصولات پوششی کاکائویی از دیرباز در شرکتهایی مانند فرجامی و فرخنده سابقه دارد که در سال ۱۳۴۰ تأسیس شده است. شرکتهای دیگری مانند گروه صنعتی مینو نیز در دهههای گذشته با راهاندازی خطوط بزرگ تولید بیسکوئیت و ویفر فعالیت داشتهاند. شرکتهایی مانند شیرین عسل نیز انواع بیسکوئیت، ویفر و سایر محصولات را تولید میکنند.
این صنعت با تنوع بالایی از محصولات و طعمها در بازار داخلی رقابت شدیدی را تجربه میکند. علاوه بر رقابت داخلی، محصولات وارداتی نیز در بازار ایران دیده میشوند که رقابت را تشدید میکنند. با این حال، مهمترین چالشها برای تولیدکنندگان بیسکوئیت و ویفر در ایران شامل موارد زیر است:
چالشهای اصلی تولیدکنندگان بیسکوئیت و ویفر در ایران:
-
تأمین مواد اولیه:
یکی از اصلیترین چالشها، تأمین موادی مانند آرد، شکر، و روغن است. بسیاری از این مواد تحت نظارت دولت بوده و تأمین آنها هر ساله با مشکلاتی همراه است. مشکلاتی نظیر بحران در تأمین شکر و روغن به صورت جدی وجود داشته است. کمبود شکر یکی از جدیترین چالشهاست، زیرا نیاز سالانه کشور بیش از تولید داخلی بوده و واردات آن تحت نظارت دولت است، در حالی که کارخانهها مجوز مستقیم واردات ندارند. برای مواد اولیه وارداتی مانند مشتقات کاکائویی نیز مشکلات در ثبت سفارش و تأمین ارز وجود دارد. تأمین مواد اولیه با کیفیت مانند آرد، شکر، روغن و طعمدهندهها نیز یک چالش است که بر کیفیت نهایی محصول تأثیر میگذارد.
-
سرمایه در گردش و نقدینگی:
با توجه به شرایط تورمی و افزایش هزینهها، سرمایه در گردش مورد نیاز تولیدکنندگان افزایش یافته است. این صنعت با مشکل جدی کمبود نقدینگی روبرو است. پس از آزادسازی قیمت برخی کالاهای اساسی (مانند آرد، روغن، شکر در اردیبهشت ۱۴۰۱)، سرمایه در گردش مورد نیاز پنج تا هفت برابر افزایش یافته است.
-
نرخ ارز و نوسانات اقتصادی:
نرخ ارز چندنرخی و نوسانات آن امکان برنامهریزی را برای فعالان اقتصادی پیچیده کرده و قدرت پیشبینی را از آنها میگیرد. این وضعیت باعث سردرگمی و بلاتکلیفی میشود. نوسانات نرخ ارز در بازار آزاد و تفاوت آن با نرخهای رسمی باعث کاهش قدرت رقابت صادرکنندگان شده است. مشکلات ارزی همچنان تولیدکنندگان را درگیر کرده و در حواله وجه نیز با چالشهایی روبرو هستند.
-
سیاستهای اقتصادی و محیط تجارت:
شرایط اقتصادی پیچیده و ناپایدار و سیاستهای پولی نادرست چالشهای عمدهای ایجاد کردهاند. محیط تجارت روان نیست و تولیدکنندگان باید به طور دائم بخشنامههای جدید را پیگیری کنند. اقتصاد دستوری قدرت برنامهریزی و رقابت را از تولیدکنندگان میگیرد. حمایت دولت از تولیدکنندگان این صنعت بسیار کمرنگ است.
-
صادرات:
این صنعت که پیش از سال ۱۳۹۸ یکی از بزرگترین صادرکنندگان کشور بود، با کاهش شدید حجم صادرات مواجه شده است. تحریمها محدودیتهایی در حمل و نقل و حضور محصولات ایرانی در بازارهای بینالمللی ایجاد کردهاند. کشورهایی مانند ترکیه در حال تصاحب بازارهای صادراتی ایران هستند. احیای بازارهای از دست رفته دشوار است. کاهش صادرات به دلیل مشکل در تأمین مواد اولیه وارداتی نیز رخ داده است. با این حال، ایران به 65 کشور جهان کیک و شیرینی صادر میکند، از جمله عراق که یک بازار مهم است. شرکتهایی مانند فرخنده به 35 کشور دنیا صادرات دارند.
-
بازار داخلی و قدرت خرید مردم:
کاهش قدرت خرید مردم باعث شده محصولات این صنعت به عنوان کالاهای لوکس تلقی شوند. این موضوع منجر به رکود نسبی در بازار داخلی شده است. افزایش قیمتها به دلیل نوسانات اقتصادی بر تقاضای مصرفکنندگان تأثیر منفی میگذارد و شرکتها نمیتوانند افزایش قیمت زیادی داشته باشند.
-
هزینههای تولید و عملیات:
افزایش هزینههای سربار، حقوق و دستمزد باعث کمبود نقدینگی میشود. چالشهایی مانند افزایش هزینه انبارداری و نبود برنامه منسجم در حمل و نقل نیز وجود دارند. نبود بخش مکانیزاسیون، اتوماسیون و نرمافزار نیز به عنوان یک حلقه مفقوده برای توسعه تولید صنعتی مطرح شده است.
با وجود این چالشها، تولیدکنندگان بیسکوئیت و ویفر در ایران دارای پتانسیل بالایی هستند. کیفیت محصولات داخلی با استانداردهای جهانی مطابقت دارد و تکنولوژی و دانش فنی روز در کارخانهها به کار گرفته میشود. برگزاری نمایشگاههای تخصصی مانند نمایشگاه بینالمللی شیرینی و شکلات نیز نقش مهمی در معرفی توانمندیهای این صنعت و توسعه صادرات داشته است. خروج صنعت از قیمتگذاری دستوری و تعیین قیمت بر اساس عرضه و تقاضا نیز به عنوان یک تغییر مثبت ذکر شده است. همچنین، توجه به بستهبندی به عنوان یک ابزار مهم بازاریابی برای جذب مشتری و رقابت در بازار داخلی و خارجی مطرح است.
برای رشد و توسعه بیشتر، تولیدکنندگان بیسکوئیت و ویفر نیازمند ثبات اقتصادی، رفع مشکلات تأمین مواد اولیه و ارز، و حمایت مؤثرتر دولت هستند تا بتوانند جایگاه خود را در بازار داخلی تثبیت کرده و سهم خود را در بازارهای جهانی افزایش دهند.
